Το αναγνωστικό του ΕΑΜ για την Γ' & Δ' Τάξη

Το αναγνωστικό του ΕΑΜ για την Γ' & Δ' ΤάξηΤο αναγνωστικό τούτο, τής 3ης και 4ης Δημοτικού, όταν ο εκδοτικός Οίκος «ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ» απεφάσισε να το επανεκδώσει δεν απέβλεπε στην προβολή ενός βιβλίου υποδείγματος, τόσο από πλευράς παιδευτικής, παιδαγωγικής αξίας, όσο και από πλευράς καλλιτεχνικής εμφάνισης.

Το βιβλίο τούτο, ύστερα από παρέλευση σαράντα περίπου ετών, συγκεντρώνει τεράστιο ενδιαφέρον λόγω τής ιστορικής του σημασίας. Είναι ένα των σχολικών βιβλίων τα όποια συνέτα¬ξε και εξέδωσε ή γνωστή ως «Κυβέρνηση τού Βουνού», Π.Ε.Ε.Α.Το περιεχόμενο τού βιβλίου όπως το επέβαλλαν οι εμπόλεμες συνθήκες ζωής Με το μέγιστο μέρος της ελληνικής πατρίδας κάτω από τη μπότα της χιτλερικής απανθρωπιάς και με μικρό, ελάχιστο μόνο, τμήμα της έξω από τα φασιστικά δείνα— φυσικό ήταν να προβάλλει τον πόθο της λευτεριάς. Να καλλιεργεί στα ελληνόπουλα, σαν μοναδικό στόχο ζωής, τον ξεσκλαβωμό.

Η καλλιτεχνική εμφάνιση των σχολικών βιβλίων, σε κείνα τα μαύρα χρόνια τής φασιστικής επικυριαρχίας, ήταν το τελευταίο ζήτημα που θα μπορούσε να απασχολήσει την Κυβέρνηση τού βουνού. Σε μέρες σκληρών δοκιμασιών όπου το ψωμί έλειπε από τα σπίτια, ήδη αποτελεί τίτλο τιμής για την Π.Ε.Ε.Α. πού και ίδια στερημένη από όλα, και μέσα σε έκδηλη πολεμική ατμόσφαιρα, είχε θέσει σαν ύψιστο καθήκον της, να μην αφήσει τις μικρές ηλικίες να νεκρωθούν από το πνεύμα τής ηττοπάθειας
Τα βιβλία τής Π.Ε.Ε.Α, δυσεύρετα δυστυχώς σήμερα, θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες να ανευρεθούν και να ανατυπωθούν σαν μαρτυρίες πια πατριωτικής έξαρσης. Σαν δείγματα και αποδείξεις του υψηλού πνεύματος τής φυλής μας, που και στις πιο δύσκολες στιγμές της ιστορίας μας, αναγενναται και αναπτερώνει τις ελπίδες τού λαού.

Έλλης Αλεξίου
Αθήνα 02-12-1981

Αντί για πρόλογο

Μέσα από τις φλόγες

Στα 1943 - 44, στις μαθήτριες και τους μαθητές των τριών δημοτικών σχολείων πού λειτουργούσαν τότε στο Αιγίνιο του Νομού Πιερίας, μοιράστηκε, με πρωτοβουλία του ΕΑΜ, το αναγνωστικό για την Γ' και Δ' τάξη.
Το 1945 βρίσκονταν ήδη σε εξέλιξη, εκτός απ' όλα τ' άλλα, μία μεθοδική και εκτεταμένη εκστρατεία της κοινωνικής και πολιτι¬κής αντίδρασης με στόχο την κατασυκοφάντηση και τον διασυρμό τής ηρωικής αντίστασης του λαού μας, ενάντια στους Γερμανούς, Ιταλούς και Βούλγαρους καταχτητές.
Την χρονιά εκείνη, πήγαινα στη Β’ τάξη του δημοτικού και απ' όσο θυμάμαι, για τη δική μας τάξη δεν είχε κυκλοφορήσει αναγνωστικό του ΕΑΜ.
Μια μέρα, ένοπλοι Ταγματασφαλίτες, μπήκαν στο σχολείο μας συγκέντρωσαν μαθητές και δασκάλους και αξίωσαν να τους παραδοθούν αμέσως όλα τα βιβλία τού ΕΑΜ.
Οι μεγαλύτεροι από μένα μαθητές, αφού κοίταξαν για λίγο τους σιωπηλούς δασκάλους, έβγαλαν από τις πάνινες σάκκες το βιβλίο αυτό και με φανερή θλίψη πέταξαν μπροστά στα πόδια των ένοπλων τα «αετόπουλα».
Οι ένοπλοι συγκέντρωσαν τότε όλα τα βιβλία και τα μετέφεραν έξω από το σχολείο απειλώντας ότι, σε περίπτωση πού κάποιος βρεθεί να έχει στην κατοχή του το αναγνωστικό του ΕΑΜ, θα πλήρωνε ακριβά την ανυπακοή του.
Ή εικόνα αυτή των μικρών μαθητών να παραδίδουν τα βιβλία τους, κάτω από την απειλή των όπλων μέσα στο σχολείο, δεν έσβησε ούτε θα σβήσει ποτέ από τη μνήμη μου.
Πιστεύω δε πώς αυτή ακριβώς ή έντονη συναισθηματική επίδραση πού είχε πάνω μου το γεγονός πού περιέγραψα, υπήρξε και ο μοναδικός λόγος για να επιχειρήσω, λίγο αργότερα, να σώσω τούτο το αντίτυπο πού ανατυπώσαμε σήμερα, με τον τρόπο πού θα αφηγηθώ αμέσως.
Φεύγοντας από το σχολείο, λίγο μετά το συμβάν, μάθαμε από τα άλλα παιδιά, πώς ή ίδια σκηνή συνέβη και στα δικά τους σχολεία.
Έφτασα στο πατρικό μου πολύ στενοχωρημένος. Πήρα ένα σκαμνί και κάθισα μπροστά στην πόρτα, ακουμπώντας το κεφάλι μου μέσα στις δύο παλάμες μου.
Ξαφνικά βλέπω τους Ταγματασφαλίτες να καταφτάνουν στο παλιό Δημαρχείο πού βρίσκονταν ακριβώς απέναντι από το μπακάλικο του μακαρίτη πια πατέρα μου και να ξεφορτώνουν στο προαύλιο τα αναγνωστικά πού είχαν συγκεντρώσει. Αφού τα στοίβαξαν τους έβαλαν φωτιά για να τα κάψουν.
Γρήγορα οι φλόγες φούντωσαν και τότε σίγουροι οι γνήσιοι συνεχιστές του πνεύματος των Μεσαιωνικών Ιεροεξεταστών, ότι το θεάρεστο έργο τους είχε τελειώσει, απομακρύνθηκαν με κατεύθυνση την είσοδο του κτιρίου της Δημαρχείας.
Κοίταζα με δέος τη φωτιά και μαζί με τις φλόγες της φούντωνε μέσα μου ή αγανάχτηση γι' αυτούς τους ανθρώπους πού έκαναν τόσους συμμαθητές μου να πονέσουν, ενώ το αλάθητο παιδικό ένστιχτο, με βεβαίωνε ότι κάτι πού, με τόση επιμονή, κακοί άνθρωποι θέλουν να καταστρέψουν, δεν μπορεί παρά να είναι κάτι πολύ καλό και επικίνδυνο γι' αυτούς. (Σ' εκείνη την ηλικία δεν μπορούσα φυσικά να αντιληφθώ ποιες άλλες πτυχές ξεσκέπαζε ή ενέργεια τους).
Δίχως χρονοτριβή πήρα την απόφαση μου. Πριν προλάβουν να ελέγξουν το χώρο από τα παράθυρα τού κτιρίου, έτρεξα κοντά στις φλόγες. Χώνω βαθειά στη βάση της φωτιάς το χέρι μου και αρπάζω ένα βιβλίο από το εξώφυλλο. Το απότομο τράβηγμα και το βάρος των άλλων βιβλίων, έκοψαν το εξώφυλλο πριν προλάβω να βγάλω το σώμα του βιβλίου εντελώς μέσα από τη φωτιά. Παρατάω τότε το εξώφυλλο από το δεξί μου χέρι, πού το ένοιωσα να τσουρουφλίζεται και με το αριστερό αρπάζω το σώμα τού βιβλίου και το τραβάω, αυτή τη φορά με επιτυχία, έξω από το σωρό των βιβλίων πού εξακολουθούσαν να καίγονται. Χώνω το βιβλίο κάτω από τη μπλούζα μου και με ταχύτητα αστραπής τρέχω προς το μπακάλικο τού πατέρα μου. Όταν μπήκα μέσα και σιγουρεύτηκα πώς κανένας δε με κυνηγά, ησύχασα.
Ό πατέρας μου αντιλήφθηκε αμέσως πώς κάτι έκρυβα, αλλά και την ταραχή μου. Όμως όχι μόνο δε με παρατήρησε, αλλά μού ζήτησε να του παραδώσω αυτό πού είχα πάρει μέσα από τις φλόγες, για να το φυλάξει ό ίδιος σε σίγουρο μέρος.
Τού το έδωσα με εμπιστοσύνη και σιγουριά και ευτυχώς πού εκδηλώθηκε ή παρέμβαση του, γιατί ακολούθησαν έρευνες από τους Ταγματασφαλίτες και σίγουρα σήμερα τα «αετόπουλα» δε θα βρίσκονταν στα δικά μου χέρια.
Τα χρόνια πέρασαν. Η σημερινή Δημοκρατική Κυβέρνηση, ανα¬γνώρισε και επίσημα την Εθνική μας Αντίσταση.
Σκέφτηκα λοιπόν πώς ή ανατύπωση τούτου του βιβλίου, θα ήταν πολλαπλά ωφέλιμη. Πρώτα γιατί ίσως να μη σώζεται άλλο αντίτυπο του. Αλλά περισσότερο γιατί, όπως συμφωνήσαμε με το φίλο πού συνεργαστήκαμε για την έκδοση του, μέσα από τα κείμενα τού αναγνωστικού του ΕΑΜ ξεπηδά ατόφιο το μεγάλου μιας εποχής, τής πιο ένδοξης στη σύγχρονη ιστορία του τόπου μας. Κι ακόμα γιατί, μέσα από τα ίδια κείμενα, καταδείχνεται το γνήσιο πατριωτικό πνεύμα, ή γνήσια δημοκρατική αντίληψη, αρετές και άξιες δηλαδή πολύτιμες, με τις όποιες γαλουχούσε ή ΕΑΜική αντίσταση τα νιάτα τής εποχής.
Σε ότι προσωπικά με αφορά, μου δίνεται ή ευκαιρία να στραφώ, για μια ακόμα φορά, με ευλάβεια και σεβασμό στη μνήμη του πατέρα μου Πασχάλη Αν. Τερζή, στη φροντίδα και το θάρρος του οποίου, οφείλεται ή διάσωση του βιβλίου.
Λυπάμαι μόνο πού ή απώλεια του εξώφυλλου, δεν επιτρέπει τη μνημόνευση εκείνων πού είχαν τη φροντίδα για την επιμέλεια τής έκδοσης και τη σύνταξη των ανώνυμων κειμένων, αν βέβαια αναφέρονταν τα ονόματα τους, όπως γίνεται σήμερα. Φροντίσα¬με βεβαία να συγκεντρώσουμε σχετικά στοιχεία κι αν γίνει μπορετό, θα συμπληρωσούμε την έκδοση με μια ιστορική αναφορά.

Τάσος Τερζής
Δήμαρχος Αιγινίου